Tường trình từ Sài Gòn tháng 4-1975 (Kỳ 3)

Cuộc rút lui cuối cùng

TT – Trở lại Sài Gòn, hầu hết mọi người chúng tôi biết đều muốn rời đi và sẵn sàng ra đi bằng mọi giá. Thông tin lộn xộn về sự sụp đổ của Đà Nẵng lan ra khắp miền Nam với những tuyệt vọng. Mỗi ngày có hàng trăm người Việt xếp hàng xin visa tại tòa đại sứ Mỹ. Khi miền Nam VN sụp đổ, hàng người đó càng dài hơn.

Peter Arnett cùng vợ Nina Nguyễn và hai con tại Sài Gòn -Ảnh tư liệu

>> Kỳ 1: Bắt đầu của kết thúc
>> Kỳ 2: “Thổi tung”

Hồi chuông cảnh báo

Tôi sắp xếp cho Nina Nguyễn – vợ tôi – và gia đình cô ấy bay tới Wellington (New Zealand) trong một chuyến bay đặc biệt được thuê để di tản nhân viên ngoại giao New Zealand và tôi lái xe đưa họ tới đại sứ quán vào buổi sáng họ khởi hành. Họ chỉ được phép mang một túi nhỏ hành lý. Đây là lần thứ ba họ mất gần hết mọi thứ. Dưới sự sắp xếp đặc biệt với Đại sứ quán Mỹ, chúng tôi có thể di tản toàn bộ nhân viên VN của văn phòng AP tại Sài Gòn và gia đình của họ. Tôi có thể đưa chị và em của Nina cùng chồng của họ tới Philippines trên chuyến bay C-130 của lực lượng không quân Mỹ.

Đến lúc đó rồi mà có những nhân viên ở Đại sứ quán Mỹ, Ủy ban kiểm soát và giám sát quốc tế vẫn bám lấy niềm tin sẽ có một kết thúc chiến tranh trong thương lượng và một giải pháp vẫn giữ được Sài Gòn như một chính phủ trung lập. Tôi hoài nghi khi lần đầu tiên nghe những bản tin này vì tôi tận mắt chứng kiến sự sụp đổ bất ngờ của Huế, Đà Nẵng và những thất bại của mỗi TP ven biển và vùng cao nguyên.

Tôi chạm trán phóng viên Mal Browne của AP và vợ của ông ta ở quán cà phê Givral. Tôi hỏi tại sao bà không rời khỏi đất nước cùng với những người khác, nhưng Mal tự tin cười với tôi nói: “Peter, sẽ không có trận chiến cuối cùng đâu, tin tôi đi. Tôi là người đã ngấm tốt hơn với tất cả các mặt trong đời”. Mal là một phóng viên mà tôi kính trọng và là người bạn mà tôi ngưỡng mộ, nhưng tôi nghĩ ông ta đã sai về chuyện này. “Mal – tôi nói – anh đã dạy tôi chỉ viết những gì nhìn thấy chứ không phải những gì nghe thấy, và những gì tôi nhìn thấy là cuộc chiến quyết liệt cuối cùng ở ngay trong TP”.

Trụ sở AP tại New York ngày càng lo lắng về sự an toàn của chúng tôi khi hồi chuông cảnh báo đã gióng lên quanh Sài Gòn. Chúng tôi được nhắc nhở các tổ chức thông tin Mỹ sẽ đóng cửa khi đại sứ Graham Martin đưa ra mệnh lệnh trên chuyến di tản trực thăng cuối cùng. Chúng tôi được nghe nói hầu hết nhân viên AP phải rút và chỉ một số ở lại. Chúng tôi bắt đầu lập kế hoạch đưa mọi người rời khỏi VN.

Cảnh tháo chạy hỗn loạn khỏi Sài Gòn – Ảnh tư liệu

Đã quá muộn

Trong vòng buổi trưa thứ hai 27-4, tướng Dương Văn Minh gọi điện cho tôi với lời mời tới thăm nhà ông ở gần dinh tổng thống. Chúng tôi nhâm nhi tách trà nóng và ông ta giải thích kết thúc đã tới gần, lực lượng cộng sản tới gần Biên Hòa ở hướng đông và Củ Chi ở hướng tây, tất cả chuẩn bị dồn vào từ mọi hướng theo hình cánh quạt. Có cả pháo hạng nặng dàn hàng để “thổi tung” Sài Gòn thành từng mảnh. Đội hình chỉ huy và lãnh đạo của chính quyền Sài Gòn đã mệt mỏi, tan rã và khởi hành trên những trực thăng dành cho chỉ huy chạy trốn.

Tôi nói rằng mình vẫn đang cố gắng tìm kiếm tọa độ yêu cầu cho hành trình của ông ta, nhưng ông ta vẫy tay gạt đi và nói đã biết vị trí chung của hạm đội, khi thời gian đến sẽ bay ra để tìm. Ông ta chỉ cho tôi xem ngôi nhà được trang hoàng như cung điện với những bức tranh sơn mài lớn về phong cảnh VN truyền thống, có những người phụ nữ vấn tóc ngồi bên bể nước và những con ngựa đang phi nước đại. Ông ta lắc đầu buồn bã: “Giờ đã quá muộn để tôi mang được chúng đi – và quay sang tuyên bố – Những thứ này là của cậu, tất cả cho cậu. Tôi biết cậu đánh giá cao nghệ thuật và đây là bức đẹp nhất của VN”.

Tôi khẳng định với ông ta rằng mình cũng không thể mang những bức tranh ra khỏi VN, nhưng ông ta cố nài nỉ và khi tôi ra đến vườn thì hai tay lính đã buộc những bức tranh lên nóc một chiếc xe jeep. Tôi nói với tướng Minh rằng tôi có mấy việc lặt vặt phải làm và sẽ trở về muộn. Sau đó, tôi lái xe đi và biết rằng mình sẽ không thể gặp lại tướng Minh hay những bức tranh đó nữa.

Vào sáng sớm ngày thứ ba, đường băng và những nhà ga tại sân bay Tân Sơn Nhất đầy súng pháo binh do lính miền Bắc kéo vào. Đạn bắn phá thức tỉnh TP. Tôi nhảy ra khỏi giường tại khách sạn Caravelle khi những viên đạn đầu tiên chạm đất lúc 4 giờ sáng, và chạy lên nóc khách sạn nơi có vài đồng nghiệp đã tập trung.

Máy bay và các tòa nhà bốc cháy. Một bình minh đầy lửa tỏa lên những mái nhà Sài Gòn, chúng tôi nhìn thấy rất nhiều người dân đang chứng kiến như chúng tôi, một vài chiếc trực thăng chiến đấu với những tay súng dưới mặt đất, những khẩu súng nhỏ nhả đạn khi những chiếc tên lửa bay về phía họ. Tôi nhìn thấy hai máy bay rơi xuống. Tôi điện thoại cho George Esper từ quầy bar khách sạn Caravelle. Chúng tôi đồng ý rằng trận bắn phá có thể kết thúc việc di tản ở sân bay và thực hiện phương án 4: sự rút lui cuối cùng.

Khi việc vận chuyển hàng không bị hủy bỏ, quyết định di tản nhân sự cần thiết bằng trực thăng được đưa ra. Đó là cơ hội cuối cùng rời đi. Esper cộc lốc thông báo tình hình về New York và ba chúng tôi sẽ ở lại: Esper, tôi và Matt Franjola. Chủ tịch AP Wes Gallagher phản đối việc để Franjola ở lại, vì ông ta lo điều đó tăng thêm nguy hiểm cho tất cả chúng tôi nhưng sau đó ông ta đồng ý khi Esper khuyên nhủ: “Franjola quyết tâm ở lại và nếu chúng ta buộc anh ta rời đi, anh ta sẽ ở lại cho người khác.

Yêu cầu ông xem xét lại và hãy để tôi làm câu chuyện này một cách tích cực nhất”. Tôi biết nên đưa ra lời giải thích đầy đủ hơn cho quyết định ở lại của chính mình vì với nhiều người, điều đó dường như là điên rồ, đặc biệt là với Nina. Tôi hứa sẽ rời đi khi tới lúc. Tôi gửi một thông điệp cho Gallagher nói rằng tôi đã ở VN từ đầu, tôi cảm thấy đáng mạo hiểm ở đó để viết về những giờ khắc cuối cùng khi kết thúc. Tôi không nói cho ông ta biết ý định nhỡ chuyến bay cuối cùng nếu ông ta nài nỉ tôi rời đi.

PETER ARNETT
(PHẠM HẢI CHUNG dịch)

________________________

Peter Arnett là một trong số ít các nhà báo nước ngoài ở lại cho tới khi Sài Gòn giải phóng. “Giờ chúng ta là những người duy nhất còn lại đây, lần này chúng ta viết theo cách của chúng ta”.

Kỳ tới: Ở lại để viết

Đã đóng bình luận.
%d bloggers like this: