Tường trình từ Sài Gòn tháng 4-1975 (Kỳ 4)

Ở lại để viết

TT – Ngày 29-4-1975. Phóng viên Brian Ellis của CBS gọi cho văn phòng AP tại Sài Gòn lúc 11g. Đại sứ quán Mỹ khuyên anh ta việc rút lui toàn bộ nên bắt đầu. Matt Franjola và tôi tụ tập tại điểm đón xe buýt gần văn phòng chúng tôi, nơi các đồng nghiệp đang đi bộ tới hoặc bằng ôtô. Không ai nói gì. Những người chứng kiến cuộc chiến từ đầu đều ủ rũ. Bob Shaplen của tờ New Yorker mắt đỏ hoe và Mal Browne của AP không giống như tính cách trầm lặng. Chúng tôi là những nhà báo nước ngoài ít ỏi ở lại Sài Gòn để viết một câu chuyện lịch sử.

Niềm hân hoan của bộ đội đặc công trên đường tiến vào Sài Gòn -Ảnh tư liệu

>> Kỳ 1: Bắt đầu của kết thúc
>> Kỳ 2: “Thổi tung”
>> Kỳ 3: Cuộc rút lui cuối cùng

Viết theo cách của mình

Mọi thứ tôi viết về VN đã hiện ra vào ngày hôm nay và tôi cảm thấy mình buộc phải chứng kiến lời từ biệt cuối cùng. Franjola và tôi leo lên xe jeep theo sau những xe buýt tới nhà của đại sứ Mỹ. Khi chúng tôi đỗ xe ở điểm dừng, một sĩ quan quân đội cộng hòa mặc quân phục chạy tới và năn nỉ chúng tôi đưa ra sân bay. Tôi nhận ra anh ta là nhân viên bộ thông tin. Tôi nói anh ta sẽ không bao giờ qua nổi cửa sân bay vì những người gác sẽ đẩy lính trở lại.

Anh ta thay quần áo trên đường, ném bộ đồng phục ra phía sau cây và mặc chiếc quần bình thường cùng áo thể thao. Anh ta giới thiệu một đứa trẻ là con trai của anh ta và nói với tôi rằng họ sẽ rời đi, còn vợ anh ta cùng con gái sẽ ở lại. Trên đường phố Sài Gòn tôi cũng gặp nhiều người như thế.

Từ mái tòa nhà Eden, tôi chứng kiến bóng những chiếc trực thăng biến mất vào đêm. Phía dưới ánh đèn đường, một số người đang nhìn lên bầu trời và ra dấu hiệu, với một số túi hành lý nhỏ trên tay. Buổi tối đó trực thăng đã đi hết, tôi leo xuống văn phòng AP ở tầng 4 nơi phiên dịch của chúng tôi, ông Hương, và gia đình đang nằm trên sàn nhà. Phóng viên George Esper cố gắng đưa họ tới địa điểm di tản tại đại sứ quán vào buổi sáng nhưng đám đông quá thô bạo tiến sát gần hàng rào. Esper gọi điện tới đại sứ quán, thậm chí nhân viên còn không trả lời. Ở văn phòng của AP, George đã ở đó hàng thập niên viết ra những bài báo trên chiếc máy đánh chữ Underwood cổ lỗ.

Vào lúc 3 giờ sáng trong một TP chuẩn bị đón chờ cái chết, anh ta đang cố gắng gọi điện để chuyển tin, bài. Anh ta gầy, hốc hác và đôi mắt đầy mệt mỏi. Tôi nói với anh ta: “George, chúng ta cần ngủ một chút”. Anh ta lẩm bẩm một mình và trở lại máy telex. Tôi nói: “Giờ chúng ta là những người duy nhất còn lại đây, không có người phát ngôn của chính phủ, không nhân viên báo chí với những dự đoán cho câu chuyện của chúng ta, không nhân viên đại sứ quán nào vui vẻ vẫy tay từ chối những gì chúng ta đã viết. Lần này chúng ta viết theo cách của chúng ta, George”.

Bộ đội đánh chiếm sân bay Tân Sơn Nhất -Ảnh tư liệu

Những nhân viên Mỹ cuối cùng

Sáng sớm 30-4, George quyết định chống lại cơn buồn ngủ và đánh máy những ghi chú khó chịu gửi về trụ sở AP ở New York kêu ca về việc ùn tắc thông tin và tôi hi vọng anh ta đã gửi được nó. Tôi không đợi để xem. Tôi đi xuống bằng chiếc cầu thang tối, băng qua quảng trường Lam Sơn ẩm ướt tới khách sạn Caravelle. Tôi vừa chạm vào chiếc giường thì tỉnh lại bởi tiếng thét phía dưới cửa sổ. Tôi kéo rèm sang bên, mặt trời làm lóa mắt tôi một lúc. Tôi có thể nhìn thấy “cuộc khởi nghĩa” ở quảng trường. Tình trạng hôi của bắt đầu.

Tôi cạo râu, tắm nước lạnh và chọn chiếc áo sơmi giản dị màu xám. Tôi tới phòng ăn, nghi ngờ rằng bữa sáng sẽ không được phục vụ. Nhưng tôi đã nhầm, những người phục vụ mặc đồng phục vẫn làm việc bình thường. Phía dưới, đường phố nhộn nhịp hướng về phía bến sông Sài Gòn, nơi những con thuyền thương mại và hải quân neo đậu. Biển là địa điểm trốn thoát cuối cùng. Tôi nhìn thấy những nhóm người chờ đợi trên mái những tòa nhà cao ở trung tâm TP. Họ nhìn lên bầu trời. Họ không biết nó đã kết thúc.

Sau đó là tiếng ồn quen thuộc của trực thăng lính thủy đánh bộ Mỹ bay vòng quanh tháp đôi nhà thờ lớn ở quảng trường John F.Kennedy và đậu trên mái nhà Đại sứ quán Mỹ. Một người phục vụ đưa tôi chiếc ống nhòm và tôi nhìn thấy một nhóm lính thủy đánh bộ vận quần áo chiến đấu chạy ra từ phía sau bức tường chắn bằng bao cát trên mái đại sứ quán và bước lên trực thăng. Chưa đầy một phút họ đã đi. Những nhân viên Mỹ cuối cùng rời khỏi Sài Gòn.

Tôi gọi điện cho Esper ở văn phòng kể lại câu chuyện đó. Chiếc trực thăng cuối cùng biến mất khỏi biển, tin tức này đã được truyền đi và có mặt trong văn phòng những tổ chức thông tin lớn trên thế giới. Franjola cùng tôi ăn sáng. Chúng tôi xuống đường, có những xe jeep chở lính cộng hòa cầm súng giơ lên lái như điên trong TP. Bây giờ họ không còn phép tắc gì nữa, sĩ quan cấp trên của họ đã rời đi hết. Không có âm thanh của trận chiến. Chúng tôi đi qua ba trạm xăng góc phố, những cột bơm xăng đã bị nhổ lên và những người lái xe hút bằng xiphông xăng trực tiếp vào ôtô của họ.

PETER ARNETT
(PHẠM HẢI CHUNG dịch)

_____________________________

“Sài Gòn, 30-4. Quân giải phóng chiếm đóng Sài Gòn một cách thanh bình ngày hôm nay, họ hành quân trên những đại lộ đầy cây bên đường trên những xe tải của Nga cùng cờ bay phấp phới. Người dân Sài Gòn đứng chứng kiến hai bên đường. Không một tiếng súng nổ”.

Kỳ tới: Bản tin 30-4

Đã đóng bình luận.
%d bloggers like this: