Ngày 30-4 vĩ đại được nối tiếp…

Ngày 30-4 vĩ đại được nối tiếp, bật nảy con người TP đích thực. Cái vòng vận hành hợp lý: Quá khứ đẻ ra hiện tượng 30-4 và đến lượt nó, ngày 30-4 đẻ ra hiện tượng chiến đấu và chiến thắng mới

Chiến tranh là chiến tranh… Câu châm ngôn đầy sắt máu ấy chỉ bị đính chính ở đây, thành phố Sài Gòn, vào ngày 30-4-1975 – ngày cuối cùng của 30 năm chiến tranh. Cần nhắc cái điều tuy ai cũng biết nhưng để thêm khái niệm: Cuộc chiến tranh Việt Nam thuộc loại lớn của thế giới hiện đại – về cường độ thì kém chiến tranh thế giới, nhưng về thời gian thì dài gấp nhiều lần.

Một trăm dấu hỏi “lẽ nào”?

Thoạt tiên, sự kiện 30-4 có vẻ khó hiểu – lẽ nào thủ đô của một chế độ với hàng nửa triệu lính, vũ khí còn đủ, với nửa triệu nhân viên các cỡ trong bộ máy thống trị đồ sộ, với hàng vạn, chục vạn phần tử chống đối cách mạng đến cuồng tín, hàng vạn, hàng chục vạn người liên hệ mức này mức khác với bộ máy thống trị tồn tại đã trăm năm, cái túi gom tụ tất cả những gì tội lỗi khắp nước… – lẽ nào một cứ điểm như vậy lại lặng lẽ nhìn quân giải phóng và “Việt Cộng nằm vùng” trong mấy tiếng đồng hồ tràn ngập khắp thành phố mà không để một dấu vết tàn phá, do bất cứ từ phía nào. Lẽ nào cuộc chiến tranh quy mô, dai dẳng lại kết thúc kỳ quặc như vậy…

Có bộ phận kẻ thù toan “tử thủ” đấy. Nhưng, sự thể đã không cho phép làm như vậy. Lực lượng so sánh không cho phép, thế chính trị áp đảo của quần chúng đứng về phía cách mạng không cho phép. Và, cả chính phủ cuối cùng của Sài Gòn không cho phép như vậy. Mỹ tính một ngón đòn khác, rất hiểm – để “Việt Cộng tắm máu dân Sài Gòn”, nên chọn con đường di tản hối hả.

Mọi kế hoạch “tử thủ” vứt vào sọt rác, không bao giờ có “tử thủ”, dù chỉ phảng phất như ánh lóe tuyệt vọng. Thôi, không “tử thủ” nữa. Sẵn súng, thuốc nổ, sẵn cả con người – phá rối vậy. Ngày 30 qua, ngày 1 qua… các đài phát thanh ghét “Việt Cộng” mở máy vi âm dò một tiếng động nhỏ để khuếch đại. Lẽ nào? Lẽ nào dân thành phố Sài Gòn không sợ “Việt Cộng rút móng tay sơn của các cô gái”, “bắt các cô gái phải lấy “thương binh” của họ? Lẽ nào Việt Cộng không nhìn dân Sài Gòn, tất thảy, là “ngụy”, lùa lên rừng, bắt đóng khố và sống với khỉ, vượn?

Một trăm dấu hỏi “lẽ nào” không tiếp được một hồi âm. Đúng ra, vẫn có hồi âm: Những bức ảnh chụp dân thành phố trèo cả lên xe tăng quân giải phóng diễu hành qua các lộ, ảnh của các bó hoa, nụ cười, giọt nước mắt sung sướng, những nụ hôn – ảnh của ngày hội lớn, có lẽ lớn nhất lịch sử đất nước này.

Thủ hạ đâu cả rồi? Các tay trùm buôn lậu số phận con người gầm thét, chúng quên một sự thật khá đơn giản: nửa triệu binh lính Sài Gòn là người Việt Nam bị cưỡng bức vào lính chờ ngày 30-4 chẳng kém gì nhân dân thành phố nói chung. Hơn ai hết, họ cần được giải phóng khỏi kiếp làm bia đỡ đạn. Số phản bội Tổ quốc dù sao cũng không nhiều, chúng sợ trốn mà ló đuôi trước khí thế nghiêng trời của cả một thành phố, còn nói gì đến những danh từ rỗng: chiến đấu cho lý tưởng tự do…

Một năm, hai năm, ba năm, bốn năm qua…, kẻ thù rút kết luận: Để lên dây cót cho thủ hạ, phải tạo cơ hội. Và chúng đã tạo ra: Pol Pot ùa sang chém giết, “nạn kiều” và nạn vượt biên rùm beng, giữa lúc cả nước ta, miệt đồng bằng sông Cửu Long bị ngập lụt chưa từng có, công thương nghiệp thành phố rơi vào điểm chết do cơ chế quản lý lạc hậu…

Lẽ nào Việt Nam không quỵ và trước hết, thành phố Hồ Chí Minh không quỵ…

Củ khoai – khá nhiều củ sùng – không chọn chung đường với ma quỷ mà giúp người thành phố đỡ dạ lo toan việc lớn. Tất nhiên, vẫn có lạc lõng của những cơn sàng lọc bấy nay, đã hơn 10.000 ngày, đã khẳng định con người thành phố đủ tầm cao ngang với lịch sử thành phố.

Chính trong khó khăn, thiếu thốn mà những người lao động dũng cảm cống hiến mồ hôi và tâm lực để cùng cả nước mở lối ra cho cung cách mới quản lý kinh tế – xã hội. Và thành tựu 30 năm – tại chỗ cùng sự đóng góp của thành phố vì cả nước – đã nói thay cho thành phố.

Ngày 30-4 vĩ đại được nối tiếp, bật nảy con người thành phố đích thực. Cái vòng vận hành hợp lý: Quá khứ đẻ ra hiện tượng 30-4 và, đến lượt nó, ngày 30-4 đẻ ra hiện tượng chiến đấu và chiến thắng mới.

Khởi đầu với ngày 30-4 và sẽ nhân lên mãi mãi

30 năm, thành phố tự cải tạo – cải tạo theo cái nghĩa toàn diện nhất. Cho tới nay, chưa thể nói rằng đời sống vật chất của người thành phố đã được bảo đảm vững chắc – dù rằng có được cải thiện, nhìn chung. Song, cho tới nay, người thành phố hiểu được cái chân lý vốn rất khó hiểu trước kia: Đời sống phản ánh hai mặt: mức sản xuất và mức tháo gỡ cơ chế quản lý của thành phố. Từ thái độ thụ động, nhìn nền kinh tế bằng đôi mắt bàng quan, người thành phố xông vào nó, suy tính với nó, lật bề mặt bề trái của nó, bắt nó cựa quậy, bằng mồ hôi, nhịp tim, chất xám và kinh nghiệm. Quyền làm chủ biểu hiện có lẽ rõ hơn hết trên trận địa này. Chưa bằng lòng, thậm chí bất bình những mặt nhất định của cung cách điều hành kinh tế – xã hội, người thành phố đã phát hiện cái cốt lõi: có đóng góp thì có thu hoạch. Sự giác ngộ ấy đáng quý biết bao nếu chúng ta nhớ những tháng năm chưa phải đã xa xôi dân thành phố sống trong mối quan hệ thống trị – bị trị khác hẳn và bị ô nhiễm không phải nhẹ nhàng trước cả một hệ thống đầu độc tinh vi, nhiều dạng, nhiều mức.

Còn đời sống văn hóa, thành tựu lớn nhất chính là người thành phố tự hiểu năng lực bản thân mình, tự hào và tự tin có thể xây dựng thành phố theo ước mơ của chính mình, dù cho trước kia chỉ là tiềm thức nhưng ngày nay đã tiếp cận với hiện thực.

Có lẽ cái mà mọi người day dứt xoay quanh những biểu hiện tiêu cực – rộng và hẹp, to và nhỏ, có cái thuộc vật chất, có cái thuộc đạo lý… – và thiết tha mong chờ công bằng. Nguyện vọng hoàn toàn chính đáng và là nguyện vọng của những người có tinh thần trách nhiệm.

Thành phố Hồ Chí Minh khởi đầu với ngày 30-4, đã nhân những nét đặc sắc của ngày trọng đại ấy, sẽ nhân mãi, nhân mãi…

Trần Bạch Đằng (Tháng 4-2005)

Đã đóng bình luận.
%d bloggers like this: