Ký ức bài ca chiến thắng

Tối 28-4-1975, sau bản tin thời sự trên sóng phát thanh, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã dự cảm về ngày giải phóng rất gần. Trong vòng 90 phút, ông đã viết xong ca khúc Như có Bác trong ngày đại thắng

Nhiều người đã xem Như có Bác trong ngày đại thắng là ca khúc để đời của nhạc sĩ Phạm Tuyên. Nhạc sĩ Hà Nội này cũng đã kể về ca khúc ấy quá nhiều. Tuy nhiên, lần đầu tiên sau 35 năm, tác giả tiết lộ với chúng tôi những câu chuyện bên lề, những ký ức chưa tiết lộ về bài hát, sự  ra đời của ca khúc này đúng vào ngày đại thắng của dân tộc.

Bất ngờ từ Sài Gòn

Ngày 6-5-1975, lần đầu tiên Như có Bác trong ngày đại thắng vang lên trên làn sóng của Đài Phát thanh Giải phóng Sài Gòn. Nhân dân cả hai miền cùng hòa chung giai điệu của khúc ca khải hoàn mừng ngày toàn thắng.

Khi Đài Phát thanh Giải phóng Sài Gòn phát ca khúc này trên sóng, chính nhạc sĩ Phạm Tuyên cũng ngỡ ngàng bởi ông và Đài Tiếng nói VN vẫn chưa kịp gửi bài hát và băng thu thanh vào Sài Gòn.

Những ngày người Sài Gòn ngân nga điệp khúc VN – Hồ Chí Minh! VN – Hồ Chí Minh! ấy, nhạc sĩ Phạm Tuyên đang ở Hà Nội và ông được một người bạn thông báo rằng hàng triệu người dân phương Nam đang hát vang bài hát của ông.

Trước đó một tuần, vào chiều 30-4-1975, người Hà Nội đã được nghe Như có Bác trong ngày đại thắng, chỉ vài giờ sau khi lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam tung bay trên nóc Dinh Độc Lập.

Hai ngày trước thời khắc lịch sử năm 1975 ấy, bài hát được dàn nhạc của Đài Tiếng nói VN thu âm dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Cao Việt Bách và phần lĩnh xướng của hai nghệ sĩ Đặng Hùng – Tuyết Thanh.

Nhạc sĩ Phạm Tuyên vẫn nhớ rõ từng kỷ niệm về ca khúc Như có Bác trong ngày đại thắng sau 35 năm sáng tác

Trong căn nhà nhỏ của mình những ngày tháng 4 lịch sử sau 35 năm, vị nhạc sĩ có nụ cười dễ mến xúc động nhớ lại: “Chưa có buổi thu thanh bài hát nào ở Đài Tiếng nói VN mà từ người kéo đàn đến nhạc trưởng cũng như ca sĩ đều rưng rưng nước mắt như thế. Khi ca khúc được thu âm xong thì chính tôi và anh Trần Lâm, Giám đốc Đài Tiếng nói VN, cùng khóc”.

Chỉ trong chiều 30-4-1975, bài hát vừa ra đời trước đó 2 ngày của nhạc sĩ Phạm Tuyên đã được phát đi phát lại hơn 40 lần trên sóng Đài Tiếng nói VN. Cứ sau một bản tin thông báo thắng trận tới nhân dân trong nước và bạn bè trên thế giới là bài hát lại vang lên hào hùng.

Ngày 1-5-1975, nhạc sĩ Phạm Tuyên cũng giống như bao người Hà Nội khác đổ ra bờ hồ Hoàn Kiếm hít thở bầu không khí chiến thắng và thống nhất. Thật tình cờ, trên các đường phố quanh hồ Hoàn Kiếm, xe quân nhạc của quân đội và các nghệ sĩ của Nhạc viện Hà Nội cũng hát vang bài hát của ông để phục vụ nhân dân.

“Các nhạc công và ca sĩ bảo với tôi rằng họ vừa kịp thu âm lại ca khúc trên đài buổi chiều hôm trước. Họ đã chép lại từng nốt nhạc và chơi đàn, hát theo tiếng vọng từ bao con tim. Ngày 2-5-1975, trên Báo Nhân Dân, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng có bài viết nêu bật ý nghĩa của chiến thắng lịch sử nhan đề Như có Bác trong ngày đại thắng” – nhạc sĩ Phạm Tuyên cho biết.

Muốn reo vui một tiếng

Ca khúc Như có Bác trong ngày đại thắng như là đơn đặt hàng của thời đại và hàng triệu con tim ở thời điểm lịch sử cách nay 35 năm. Đứa con tinh thần của nhạc sĩ giờ đã trở thành tài sản chung của người VN và được coi như một bài hát cộng đồng.

Nhiều lúc, nhiều nơi, người ta hát ca khúc này mà cũng không quan tâm đến tác giả của nó là ai. Nhạc sĩ Phạm Tuyên tâm sự: “Đó là một phần thưởng vô giá với tôi. Khi ca khúc được thu âm xong, tôi có cảm giác đó là một bài mà mình đã sáng tác từ lâu rồi. Lời hát vang lên như đã quen rồi và nếu tôi không sáng tác bài hát này thì sẽ có một người khác sẽ sáng tác thôi”.

Nhạc sĩ Phạm Tuyên cho biết đầu tháng 4-1975, ông dự định cho ra đời một bản hợp xướng 4 chương để đáp ứng đơn đặt hàng của Ban Tuyên huấn “có sáng tác hoành tráng xứng tầm chiến thắng lịch sử”.

Thế rồi, sau rất nhiều đêm trằn trọc, ông chỉ có thể phác họa ý tưởng của bản trường ca chứ không thể “nặn” ra một nốt nhạc nào. “Tối 28-4, sau bản tin thời sự nói về vụ ném bom sân bay Tân Sơn Nhất, trong tôi có một dự cảm về ngày giải phóng đang đến rất gần. Tôi bỗng muốn reo vui lên một tiếng”- nhạc sĩ kể.

Bản thảo ca khúc Như có Bác trong ngày đại thắng, được viết ngày 28-4-1975

Ngay sau bản tin trên Đài Tiếng nói VN, chỉ trong khoảng 90 phút, từ 21 giờ 30 đến 23 giờ, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã viết xong cả phần lời và phần nhạc của Như có Bác trong ngày đại thắng. Ông kể: “Viết xong, tôi cảm thấy như trả được một món nợ với chính bản thân mình. Đêm đó, tôi ngủ ngon lành và thanh thản như người nông dân vừa cày xong thửa ruộng”.

Mười năm sau ngày giải phóng, nhạc sĩ Phạm Tuyên được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng nhất vì chính ca khúc ông sáng tác vào tháng 4-1975. Đây là một sự kiện chưa có khi nhạc sĩ được tặng huân chương nhờ một bài hát. Xung quanh chuyện được trao huân chương này cũng có nhiều kỷ niệm khiến nhạc sĩ nhớ mãi. “Vài ngày sau khi nhận huân chương, tôi có vào Nam một chuyến. Gặp lại nhiều bạn bè, anh em văn nghệ sĩ, họ biết tin bài hát của tôi nhận huân chương và ai cũng đòi tôi phải “rửa”. Sau vụ “rửa” huân chương đó, gia đình tôi bị thâm hụt ngân sách nặng. Đó là năm mà tôi tiêu nhiều tiền nhất nhưng vui nhất” – nhạc sĩ họ Phạm tiết lộ.

Trong buổi hội thảo ở một tỉnh nọ, nhạc sĩ Phạm Tuyên ngồi ghế dự thính. Ban đầu, người ta đứng trang nghiêm hát Quốc ca để khai mạc hội thảo. Đến lúc tổng kết, họ chan hòa trong lời ca Ba mươi năm dân chủ cộng hòa kháng chiến đã thành công… “Tôi hỏi những đại biểu ngồi cạnh mình và tất cả đều không biết tác giả của bài hát là ai nhưng họ luôn hát nó với tình yêu phơi phới dành cho Bác Hồ và đất nước”  – nhạc sĩ tự hào.

Gửi nắng ra Bắc, gửi nhạc vào Nam

Như có Bác trong ngày đại thắng là tiếng reo vui của một con tim và được hàng triệu triệu con tim cộng hưởng nhưng đó cũng là tiếng lòng thổn thức của nhạc sĩ Phạm Tuyên với phương Nam, với TP mang tên Bác. Trước đó, năm 1969, ông đã gửi vào miền Nam ca khúc Tiếng hát những đêm không ngủ cho những đồng nghiệp hoạt động phong trào thanh niên sôi nổi và “hát cho đồng bào tôi nghe”.

Tiếng hát những đêm không ngủ của Phạm Tuyên được các nhạc sĩ Tôn Thất Lập, Trần Long Ẩn… đưa vào đời sống và trở thành một trong những ca khúc chính cổ vũ phong trào học sinh – sinh viên miền Nam.

Năm 1972, miền Bắc bị bom Mỹ tàn phá, Phạm Tuyên sáng tác ca khúc Hà Nội- Điện Biên Phủ được phát đi phát lại nhiều lần trên chương trình “Phát thanh Tiếng hát miền Nam” của Đài Tiếng nói VN. Bài hát đó được xem như một lời hứa của lũy thép Hà Nội với thành đồng Sài Gòn rằng sẽ chiến đấu đến cùng để chờ ngày thống nhất, non sông nối liền một dải.

Theo nhạc sĩ Phạm Tuyên, một trong những ca khúc ông vừa ý nhất có sự giao hòa cảm xúc giữa hai miền đất nước là Gửi nắng cho em ra đời năm 1977 trong một chuyến nhạc sĩ công tác ở TP mang tên Bác.  Bài hát này đã từng có thời không được lưu hành vì bị cho là “có tư tưởng xấu” sau ngày giải phóng.

Mùa xuân năm 1982, Gửi nắng cho em qua tiếng hát Ngọc Tân đã làm hàng triệu trái tim lay động. Thế rồi, bài hát được phổ thơ này đã trở thành tâm sự chung của rất nhiều người ở phương Nam  thương về cái rét miền Bắc.

Mười năm sau ngày đất nước thống nhất, nhạc sĩ Phạm Tuyên lại gửi tới TPHCM ca khúc Thành phố mười mùa hoa, tràn ngập sức sống và lạc quan để nhìn tới tương lai. Ông thổ lộ: “Hồi đi bộ đội, tôi ao ước một ngày được cùng đoàn quân giải phóng tiến vào Sài Gòn. TP phương Nam này chính là động lực để tôi có những sáng tác mà mình tâm đắc nhất”.

Từ Việt Nam tới Nhật Bản

Cách đây chừng một tháng, một nhóm nhạc sĩ Nhật Bản đã sang giao lưu với Hội Âm nhạc Hà Nội. Họ tặng những người bạn đồng nghiệp VN hoa anh đào, hát những bài hát của Nhật và đặc biệt thuộc làu ca khúc Như có Bác trong ngày đại thắng.
Nhạc sĩ Phạm Tuyên cho biết năm 2006, nhạc sĩ Takimoto nổi tiếng của Nhật đã sang VN với ý định viết một bản trường ca về đất nước VN mới ở thời đại Hồ Chí Minh. 

Công việc đầu tiên của nhạc sĩ người Nhật này là tìm gặp Phạm Tuyên. Takimoto đã hỏi Phạm Tuyên một câu mà chính tác giả Như có Bác trong ngày đại thắng cũng không trả lời được: “Vì đâu mà bài hát này đã xuất hiện ở Nhật từ năm 1979 và được giới văn nghệ sĩ yêu chuộng hòa bình của Nhật hát rất nhiều?”.

Bài và ảnh: MẠNH DUY

Đã đóng bình luận.
%d bloggers like this: