Trường Sơn – Dấu ấn Quảng Nam (Bài 6)

Đường về đồng bằng

Thanh niên đội Nam Trà (Quảng Nam) mở đường Trà My - Tắc Pỏ.

Nhiều con đường bí mật đã mở ra nhằm tạo ra thế phòng thủ vững chắc, hỗ trợ đắc lực cho “mạch máu” đường Trường Sơn không bị chia cắt. Hàng vạn tấn bom của địch rải thảm xuống dãy Trường Sơn, nhưng những con đường vẫn cứ kiên trì mở, tỏa xuống đồng bằng phục vụ cho chiến trường Quảng Nam…

Đường bí mật

Khi đường Trường Sơn đã phóng tuyến qua các huyện miền núi Quảng Nam, Khu ủy khu V và Tỉnh ủy Quảng Nam chủ trương khẩn trương mở đường, đa dạng hóa mạng lưới giao thông ngang dọc nối với “tử huyệt” Trường Sơn. Từ đây, những con đường nhánh hình thành tạo nên hành lang tuyến khoét sâu vào vùng địch, ngày đêm mang những tin báo, mệnh lệnh chỉ huy của cấp trên cũng như vận chuyển lương thực, vũ khí phục vụ chiến trường.

Gian khổ nhất trong khi mở đường bí mật là phải tháo gỡ bom mìn, san lấp hố bom, đập đá, làm cầu… Nằm sâu trong các khu rừng già đang hứng chịu nhiều “thương tích” vì đạn bom của giặc, các Công trường Thắng Lợi, Công trường 2-9 ra đời với nhiệm vụ đặc biệt để mở các tuyến đường Trà My – Tứ Mỹ – Kỳ Sanh, ngã ba Làng Hồi – Trà Nô, Hiệp Đức – Việt An – Quế Sơn, Hiệp Đức – Việt An -Phước Hà… Hàng nghìn thanh niên xung phong (TNXP) ở các buôn làng đồng bào dân tộc thiểu số đã tham gia mở đường Quyết Thắng từ Trà My lên Nước Ca, Nước Vin, lên Nước Giáp, Nước Xa, Nước Là… Khí thế tình nguyện vào lực lượng TNXP mở đường lan tỏa khắp miền ngược xuống miền xuôi. Nổi bật, Công trường 2-9 đã mở đường 16 nối từ đường mòn Trường Sơn xuống Làng Hồi, thuộc xã Phước Xuân. Đây là ngã ba một thời tấp nập xe cộ vận chuyển súng đạn, lương thực phục vụ cho chiến trường miền Nam.

Ngã ba Làng Hồi giờ đã rộng thênh thang, nhưng dấu mòn đường cũ như vẫn còn in đậm trong tâm trí của bao người dựng xây. Đi trong làn bụi và cái nóng hầm hập, chúng tôi cố tìm gặp những người góp công, góp của vào sự hình thành của “cửa ngõ” Làng Hồi. Trưởng thôn 1 xã Phước Xuân – ông Amớ, một trong số những thanh niên đồng bào dân tộc thiểu số tham gia mở đường Trường Sơn năm xưa nhớ lại, vì đây là nơi giao điểm của đường Trường Sơn rẽ xuống vùng căn cứ địa cách mạng của ta nên có nhiều ngày đêm bom đạn địch trút xuống như mưa. Nhưng ta xác định kiên quyết đánh địch giữ đường, giữ sự chi viện lương thực, vũ khí của bộ đội chủ lực cho chiến trường Quảng Nam nên Khu ủy khu V huy động tối đa lực lượng bộ đội địa phương và TNXP tham gia. Đồng bào mình thời ấy chỉ góp gạo, hái rau rừng cho bộ đội ăn để có sức làm đường. Mỗi một nhà ít nhất nuôi một chú bộ đội làm đường. Xưa là vậy, còn nay, “Làng Hồi gồm 450 nhân khẩu đã khởi sắc, người dân có cuộc sống ổn định hơn là nhờ có con đường Hồ Chí Minh chạy ngang qua” – Amớ thật thà bảo.

Đường mở xuyên trong rừng, len lỏi dưới những tán cây âm u. Phương châm lúc bấy giờ là mở đường nhưng không chặt phá cây cối. Hệ thống đường ngầm giữa rừng mở nhằm tránh sự phát hiện, phá hoại của kẻ thù. Ban ngày, địch chỉ thấy lèo tèo vài ba túp lều hoang vắng giữa rừng hoang, nhưng ban đêm lại trở thành các trạm giao liên, tiếp vận trên trục hành lang. Năm 1967, địch tăng cường máy bay B52 thả bom dày đặc xuống dãy Trường Sơn. Do vậy, quân dân ta chủ động mở đường bất hợp pháp. Đầu tiên, mở tuyến hành lang đường thủy xuôi ngược sông Thu Bồn lên Bà Huỳnh, Bà Xá; từ sông Tranh lên Trà My, nối đồng bằng với miền núi hậu cứ. Chỉ trong vòng 6 tháng, thông qua con đường này, đã vận chuyển 200 tấn gạo ở Trà My để tiếp tế cho chiến trường Bờ Y, tỉnh Kon Tum, đúng như sự chỉ đạo của Khu ủy khu V và Tỉnh ủy Quảng Nam. Phục vụ cho chiến dịch tổng tiến công vào nổi dậy Tết Mậu Thân (chiến dịch T25), lực lượng giao thông vận tải Quảng Nam tiếp tục khôi phục và mở thêm các tuyến đường từ ngã ba Làng Hồi xuống Hiệp Đức, Sơn -Cẩm – Hà (Tiên Phước), đường từ Trà My xuống Cẩm Khê – Kỳ Sơn -Kỳ Sanh đi Tam Nghĩa (Núi Thành) dài 187km để vận chuyển lương thực, vũ khí và chuyển thương binh lên căn cứ.

Mở đường chờ ngày giải phóng

Thanh niên các dân tộc Nam Trà (Quảng Nam) tham gia mở đường đến công trường 2-9 (1974).

Đầu năm 1970, Nghị quyết Hội nghị Đảng bộ tỉnh Quảng Nam xác định: “Mạch máu giao thông được củng cố và phát triển, cùng với những con đường ở miền tây các huyện nối với trục đường 559, việc mở các nhánh đường tỏa xuống đồng bằng được khẩn trương thực hiện để xe cơ giới đưa hàng từ Trường Sơn về cơ sở. Quân dân các huyện miền núi Quảng Nam cùng bộ đội bạt núi san đồi, mở rộng mạng lưới đường thồ, đường ô tô…”. Nghị quyết ra đời, Ban Giao vận Quảng Nam đã huy động hàng vạn ngày công, mở hơn 200km đường mới, sửa chữa nâng cấp 300km đường cũ, làm mới 42 cầu qua khe suối, nạo vét 21km đường sông. Hàng vạn bộ đội, TNXP và dân công đã miệt mài lao động dưới mưa đạn của địch để mở đường, khai thông tuyến vận tải Làng Hồi – Khâm Đức xuống Hiệp Đức…

Theo ông Nguyễn Đức Toàn, nguyên Phó ban Giao vận Quảng Nam, nguyên Phó Giám đốc Sở GTVT Quảng Nam – Đà Nẵng, năm 1975 ngành giao vận của tỉnh mang sứ mệnh mở đường phục vụ đắc lực cho yêu cầu của các mũi tiến công trên khắp các chiến trường. Trên đường thủy, thuyền bè được tăng cường khẩn cấp gấp hai lần để đưa bộ đội qua sông. Các tuyến đường luôn có lực lượng sẵn sàng tu sửa, cho các loại phương tiện qua lại. Mỗi ngày có hàng chục lượt bộ đội qua sông chiến đấu. Kỳ tích nhất là hoàn thành con đường ở Dốc Cọp trong điều kiện đạn bom của địch cày xới dọc dãy Trường Sơn, mà tâm điểm là đường chiến lược Hồ Chí Minh. Đường đi từ Sơn Hà xuống Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi phải vượt qua nhiều đồn bốt địch ở Giá Vụt, Minh Long; do vậy, phải vòng qua Dốc Cọp. Nếu xuất phát từ Làng Hồi thì về Trà Giáp phải qua ngầm Xà Lo, qua nà Tà Ma, rồi mới đi hướng Dốc Cọp. Sở dĩ có tên gọi Dốc Cọp vì ở đây cọp rất nhiều, gầm suốt đêm.

Những con đường đi giữa lòng dân được mở ra, không chỉ có ý nghĩa phục vụ cho việc vận chuyển hàng hóa, lương thực, vũ khí phục vụ chiến trường miền Nam, mà còn là bàn đạp quan trọng để quân ta có nhiều cách đánh thắng lợi khác nhau nhằm từng bước giải phóng các vùng trọng yếu, giành quyền chủ động tiến về đồng bằng của tỉnh. Cùng với việc mở đường, quân và dân Sơn – Cẩm – Hà (Tiên Phước) đã hoàn thành chiến dịch sau 20 ngày chiến đấu, hình thành thế trận bao vây đánh quân ngụy tháo chạy khỏi Tam Kỳ…

Bản anh hùng ca “mở đường bí mật”

 Trực tiếp chỉ huy mở đường nhánh bí mật nối ngang với đường Trường Sơn huyền thoại, đoạn từ ngã ba Làng Hồi xuống Hiệp Đức, về Trà My, ông Lê Viết Quang (ảnh) – nguyên Phó ban Giao vận tỉnh Quảng Nam nhớ lại: Việc xây dựng mạng lưới đường bí mật thời đó có ý nghĩa quan trọng về mặt quân sự lẫn dân sự. Bởi, trong tình huống xấu nhất, nếu địch cắt đứt “mạch máu” đường Trường Sơn, quân dân ta vẫn có “đường dự trữ” lưu thông. Phương châm của bộ đội, TNXP thời đó là “gạo lên, đạn xuống”. Nghĩa là, lúc di chuyển lên miền ngược phải gùi gạo, muối, tiếp tế lương thực lên chiến khu, khi xuống chuyển đạn về phục vụ cho vùng hậu cứ…

Mở đường bí mật thời chiến tranh là nỗi gian khổ vô cùng cho bộ đội và TNXP, vì phải lao động trong rừng thiêng nước độc, rình rập đối mặt với bệnh sốt rét, sốt xuất huyết và ghẻ lở. Riêng việc mở đường lên Trà My, mỗi ngày tôi chỉ huy trực tiếp hàng nghìn TNXP và dân công. Đây là lực lượng đã viết nên bản anh hùng ca, cùng một lúc thực hiện hai nhiệm vụ thiêng liêng vừa cầm súng đánh giặc, vừa mở đường” – ông Quang nói.

Bài 7: Đường Thắng Lợi, tiến về Đà Nẵng

Tiến về đồng bằng, về Đà Nẵng, đánh tan căn cứ liên hợp quân sự lớn nhất miền Trung của Mỹ – ngụy, là khát vọng cháy bỏng của quân dân khu V nói chung, Quảng Nam nói riêng. Để có chiến thắng trong chiến dịch giải phóng Quảng Nam – Đà Nẵng, những con đường Quyết Thắng, Thắng Lợi đã được mở, kết nối từ Trường Sơn…

THANH NAM – HỮU PHÚC – THANH MINH

baoquangnam.com.vn

Advertisements
Đã đóng bình luận.
%d bloggers like this: